Kuna matata – problemy Europejczyków z językami Afryki Subsaharyjskiej

Dwie intensywne lekcje suahili za mną.

W małej grupie spotykającej się wieczorami są sami Europejczycy. Niektórzy byli już w Afryce i wiedzą co nieco, niektórzy tak jak ja znają Czarny Ląd tylko ze zdjęć i opowieści.

Jednak dla wszystkich język suahili jest wciąż czymś w miarę nowym i świeżym.

W naturalny sposób przyrównujemy go do języków, które już znamy i stąd częste niespodzianki.

Jakie? Co zaskoczyło nas na początku?

1) W języku suahili nie ma rodzajów. Ani męskiego. Ani żeńskiego. Ani nijakiego.

Podkreślanie płci w językach subsaharyjskich zaczęli wprowadzać dopiero Europejczycy w okresie kolonizacji Afryki. W ich sposobie myślenia podział na męskie i żeńskie był zasadniczy. Dlatego jeśli koniecznie chcemy podkreślić płeć np. wykonawcy jakiejś profesji lub dziecka mówimy: dziecko płci męskiej/żeńskiej, dziennikarz płci męskiej/żeńskiej etc.

2) Klasy rzeczowników. Rzeczowniki w zależności od tego czy opisują istoty żywe, siły przyrody, przedmioty czy inne zjawiska są przyporządkowane do klas, które rozpoczynają się od tego samego dźwięku, np. mtu – człowiek, mtoto – dziecko, mwandishi – dziennikarz.

Nie tylko nie ma gramatycznego podziału na męskie/żeńskie, ale także podział ludzie/nie-ludzie nie jest tak oczywisty jak w językach europejskich. Wiele nazw zwierząt należy do tej samej klasy rzeczowników co nazwy opisujące osoby: mbwa – pies czy mbweha – lis.

Bardziej wyraźną linię podziału można przeprowadzić między kategoriami ożywione/nieożywione.

3) Konkordacja. Jeśli rzeczownik zaczyna się np. od „ki” to przymiotnik i liczebnik też będą zaczynać się od „ki”, np. kitabu kimoja kizuri – jedna ładna książka.
Pokazuje to przy okazji, że suahili opiera się w dużej mierze na prefiksach – sylabach/literach dodawanych na początku słowa.

Oczywiście bogactwa języków subsaharyjskich nie da się opisać tylko na przykładzie suahili. Jednak język ten wskazuje na pewne tendencje, które dla Europejczyków mogą być zupełną nowością. A przede wszystkim pokazują  różnorodność i względność sposobów myślenia o świecie i systematyzowania świata.

Dzbanek wody. W tle Giorgio prowadzi lekcje suahili

Podziel się słowem lub dwoma

komentarzy

Dodaj komentarz